Opdracht 2 voor Security, Privacy en Ethiek, periode 1

Bron: https://www.rtl.nl/rtl-nieuws/artikel/5281539/anne-frank-verraad-cold-case-jarenlang-onderzoek

Lesdoelen
Je kunt:
Het doel en toepassing van de AVG beschrijven.

De AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming) is een wet die ervoor zorgt dat jouw persoonlijke gegevens goed worden beschermd. Het doel van de AVG is om privacy te waarborgen, zodat bedrijven of organisaties zorgvuldig omgaan met jouw gegevens. Dit betekent dat ze niet zomaar je gegevens mogen gebruiken of delen zonder toestemming, en ze moeten zorgen voor veilige opslag van je gegevens.

Beschrijven wat bijzondere persoonsgegevens zijn en hiervan 5 voorbeelden benoemen.
Bijzondere persoonsgegevens zijn gegevens die extra bescherming nodig hebben omdat ze gevoeliger zijn dan gewone gegevens. Voorbeelden van bijzondere persoonsgegevens zijn:

1. Raciale of etnische afkomst
2. Gezondheidsgegevens
3. Religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen
4. Politieke opvattingen
5. Gegevens over iemands seksueel gedrag of seksuele voorkeur

De definitie van een Juridische grondslagen benoemen en toelichting geven op de 6 juridische grondslagen van de AVG.
De juridische grondslagen zijn de redenen waarom een organisatie persoonsgegevens mag verzamelen of gebruiken. De 6 juridische grondslagen van de AVG zijn:

Toestemming: De persoon is het ermee eens dat zijn gegevens verzameld worden.
Nodig voor de uitvoering van een overeenkomst: Bijvoorbeeld voor een contract, zoals een aankoop.
Wettelijke verplichting: Als de wet een organisatie verplicht om gegevens te verzamelen (bijvoorbeeld belastingaangifte).
Bescherming van vitale belangen: Als het nodig is om iemands leven te beschermen (bijvoorbeeld medische gegevens bij een noodgeval).
Taak van algemeen belang of uitoefening van openbaar gezag: Wanneer een organisatie een publieke taak uitvoert, zoals de overheid.
Gerechtvaardigd belang: Als een organisatie gegevens verzamelt omdat dit in hun belang is en het niet schadelijk is voor de rechten van de persoon.

Met behulp van de Regelhulp van de APG bepalen aan welke voorwaarden van de AVG moet voldoen.
Met de Regelhulp van de APG kun je stap voor stap kijken welke regels je moet volgen om te zorgen dat je gegevens op de juiste manier verzamelt en gebruikt volgens de AVG. Het is een hulpmiddel waarmee je kunt nagaan of je voldoet aan de voorwaarden van de AVG, zoals toestemming krijgen, veilige opslag van gegevens en transparant zijn over hoe je gegevens gebruikt.

De opdracht zelf:

Het artikel: betrouwbaarheid en impact

Het artikel van RTL Nieuws bespreekt een onderzoek naar het mogelijke verraad van Anne Frank en haar familie. Volgens het internationale ‘çold-case’-team zou een waarschijnlijke dader de Joodse notaris Arnold van den Bergh kunnen zijn in een poging om zo zijn eigen gezien te redden.

De onderzoekers geven een waarschijnlijkheid van 85% al lijkt er alleen indirect bewijs te zijn, zoals een anoniem briefje dat Otto Frank na de oorlog ontving.

Experts uit verschillende hoeken hebben kritiek geuit, omdat er geen definitief bewijs is en dit vind ik een belangrijk punt want zonder sterk bewijs kan dit soort onderzoeken leiden tot reputatieschade voor nabestaanden en eventueel onjuiste omschrijvingen qua geschiedenis.

Wat het artikel minder bespreekt is de historische context rondom Arnold van den Bergh en de zogenoemde Joodse Raad dus dit heb ik moeten opzoeken voor meer context alvorens ik mijn mening kon vormen.

De Joodse Raad: overleven onder de terreur van de toenmalige bezetters

Van den Berg was een stichtend lid van de Joodse Raad, maar dit was een onvrijwillige organisatie die door de nazi’s werd opgezet om Joden te registreren en deportaties voor elkaar te krijgen. De organisatie werd dus opgezet om controle over de Joodse gemeenschap te houden. Leden van deze raad kregen tijdelijk uitstel van deportatie wat de meesten waarschijnlijk liet denken dat zolang zij meewerkten ze misschien nog konden worden gered. De meesten werden echter alsnog afgevoerd naar de concentratiekampen.

Toen de raad in 1943 werd opgeheven werden vrijwel alle leden dus ook gedeporteerd. Van den Berg wist dit te voorkomen wat de vraag oproept hoe hij dit dan overleefde terwijl de anderen wel werden weggevoerd.

Het onderzoeksteam noemt hier dus dat zij vermoeden dat hij onderduikadressen heeft doorgegeven, zodat hij en zijn gezin veilig bleven. Dit blijft echter speculatie en er zijn experts die betwijfelen of hij op dat moment nog wel toegang had tot dergelijke lijsten.

Het onderzoek in relatie tot de AVG

De AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming) noemt strikt genomen dat persoonsgegevens gaan over levende mensen. Hoewel dit zwart-wit gezien niet meer het geval is heeft het alsnog wel te maken met de nabestaanden. Zij kunnen alsnog onterecht beschadigd worden door het onderzoeken.

Wat ik geleerd heb over de AVG is dat het bijzondere persoonsgegevens beschermt die te herleiden zijn naar een persoon. Persoonsgegevens zijn:

1. Ras of etnische afkomst
2. Politieke opvattingen
3. Religieuze of levensbeschouwelijke overtuigingen
4. Lidmaatschap van een vakvereniging
5. Gegevens over gezondheid
6. Seksueel gedrag of seksuele gerichtheid
7. Genetische gegevens
8. Biometrische gegevens

6 juridische grondslagen voor het verwerken van persoonsgegevens

1. Toestemming
2. Vitale belangen
3. Wettelijke verplichting
4. Overeenkomst
5. Algemeen belang
6. Gerechtvaardigd belang

Mijn overwegingen zijn hier dat mensen recht hebben op de waarheid, maar er indirect alsnog sprake is van bescherming van persoonsgegevens. Hoe zorg je ervoor dat de nabestaanden niet onterecht worden geraakt, vooral omdat echt onomstotelijk bewijs ontbreekt. Een beschuldiging met 85% waarschijnlijkheid moet voorzichtiger worden gebracht, omdat de kans dus bestaat dat het alsnog niet correct is.

Het AVG noemt ook dat organisaties voorzichtig moeten zijn met onbevestigde bronnen bij de verwerking van persoonsgegevens. Hoewel dit duidelijk voor de oprichting van de AVG is gebeurd heeft het onderzoek wel recentelijk plaatsgevonden en had het dus strikter kunnen kijken naar de verwerking van persoonsgegevens. Zwart-wit bekeken is de AVG hier niet van toepassing, maar je raakt dus wel de ethische normen rondom persoonsgegevens en reputatieschade.

Juridisch bekeken: had dit nog vervolgd kunnen worden?

In Nederland is in 1971 besloten dat oorlogsmisdaden niet verjaren. De vraag is echter of het verraad van Anne Frank als oorlogsmisdaad moet worden gezien of dat het valt onder “collaboratie” wat eigenlijk handelen onder druk was (niet de intentie hebben en ook niet de steun willen geven, maar dit wel moeten doen onder dwang). Voor “collaboratie” gold wel een verjaringstermijn. Daar komt nog bij dat Van den Bergh zelf in 1950 overleed dus een zaak hierover openen had sowieso niet meer gekund. De juridische relevantie van het onderzoek is dus vrij laag al blijft de historische en ethische impact natuurlijk groot.

Ethisch perspectief: had dit gepubliceerd moeten worden?

De onderzoekers twijfelden zelf al of ze de resultaten moesten publiceren. De vraag hierbij is dus wanneer historische waarheid zwaarder weegt dan mogelijke schade die de publicatie aanricht. Vanuit ethisch perspectief kan je dit op verschillende manieren bekijken:

Voor: het blootleggen van de waarheid, hoe pijnlijk ook, is belangrijk voor historisch besef en het begrijpen van de Tweede Wereldoorlog.

Tegen: zonder onomstotelijk bewijs kan dit leiden tot onterechte verdachtmaking en de suggestie dat een Joodse notaris andere Joden heeft verraden kan leiden tot nog meer negatieve gedachten bij mensen.

Mijn eigen conclusie/ mening:

Als alle betrokkenen overleden zijn en/of er is geen juridische vervolging meer mogelijk dan moet men zich afvragen of het openen van dit soort oude wonden meer schade doet aan nabestaanden dan dat het iets toevoegt aan onze kennis van de geschiedenis. Omdat er in dit geval geen zekerheid is over de waarheid blijft dit meer bij speculatie dan bij feiten.

Ik denk dat een iets meer genuanceerdere publicatie had geholpen waarin ze benadrukken dat dit een van de mogelijke scenario’s had kunnen zijn en dat toekomsten onderzoeken nodig is om een vollediger beeld te krijgen.

De opdracht heb ik ook als Word document beschikbaar: